Wat heeft het klimaatfenomeen El Nino te maken met jouw kopje?

De nieuwsberichten staan er vol mee. El Niño is terug en volgens de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) zal het klimaatfenomeen de komende maanden verder versterken. Eind 2026 wordt mogelijk een zeer sterke El Niño verwacht, met grote gevolgen voor temperatuur en neerslag wereldwijd. Misschien las je er al iets over terwijl je je eerste kop koffie van de dag dronk. Maar wat heeft het klimaatfenomeen El Niño te maken met jouw kopje koffie? Meer dan je denkt.

In het kort:

Want die kop koffie begint niet in jouw kopje. Hij begint maanden, soms wel jaren, eerder op een koffieboerderij, waar een koffieplant afhankelijk is van precies de juiste combinatie van onder andere temperatuur, regen en zon.
In onze blog ‘De koffiegordel verschuift‘ vertelden we al hoe veranderende temperaturen op de lange termijn invloed hebben op de gebieden waar koffie kan groeien. El Niño laat een andere kant van dat verhaal zien: een natuurlijk klimaatfenomeen dat van jaar tot jaar grote invloed kan hebben op de omstandigheden waarin koffie wordt verbouwd.

Eerst even: wat is El Niño?

El Niño is een natuurlijk klimaatfenomeen waarbij het oppervlaktewater in het centrale en oostelijke deel van de tropische Stille Oceaan warmer wordt dan normaal. Die verandering heeft gevolgen voor de atmosfeer en kan wereldwijd weerpatronen beïnvloeden.

Dat betekent niet dat overal hetzelfde gebeurt. Sommige regio’s krijgen meer neerslag, terwijl andere juist te maken krijgen met drogere omstandigheden. Ook temperaturen kunnen veranderen en de precieze gevolgen verschillen per regio. Voor koffieproducenten zijn die veranderingen belangrijk. Koffie is immers een landbouwproduct en de koffieplant reageert sterk op zijn omgeving.

Waarom koffie zo gevoelig is voor het weer

Voordat je koffie in handen hebt, moet de koffieplant eerst bloeien en rijpen. Dat hele proces is afhankelijk van de omstandigheden op de farm. Te weinig regen kan leiden tot waterstress. Te veel regen kan de bloei en ontwikkeling van de koffie verstoren en de omstandigheden voor ziektes en schimmels verbeteren. Ook het moment waarop regen valt, speelt een belangrijke rol. Wanneer het normale patroon van droge en natte periodes verandert, kan daardoor ook de timing van de bloei en oogst verschuiven. Dat maakt een koffieoogst kwetsbaar.

El Niño is een schakel in een veel groter systeem

El Niño bepaalt niet automatisch of een oogst goed of slecht wordt. Daarvoor zijn simpelweg te veel factoren betrokken. De gevolgen hangen onder andere af van de regio, de sterkte en timing van El Niño en lokale omstandigheden zoals hoogte, bodem, variëteit en landbouwpraktijken. Maar veranderende weersomstandigheden kunnen wel degelijk gevolgen hebben. Voor een koffieproducent betekent het vooral één ding: minder voorspelbaarheid. En dat is belangrijk, want koffieplanten zijn meerjarig. De omstandigheden van één seizoen staan niet volledig op zichzelf.

Van koffieboerderij naar koffiemarkt

Wanneer de omstandigheden moeilijker worden, wordt dat uiteindelijk verderop in de koffieketen merkbaar. Een kleinere oogst betekent bijvoorbeeld al minder koffie. Wanneer de beschikbaarheid van bepaalde koffies afneemt, kan dat invloed hebben op prijzen en op welke koffies beschikbaar zijn voor exporteurs, branders en uiteindelijk wijzelf, de consumenten.

Voor specialty coffee is dat extra interessant. We werken immers met specifieke herkomsten en variëteiten. Een bepaalde koffie is niet zomaar één product dat ieder jaar exact hetzelfde beschikbaar is.

En dan hebben we het nog niet eens over klimaatverandering 

El Niño en klimaatverandering worden vaak in één adem genoemd, maar ze zijn niet hetzelfde. El Niño is een natuurlijk terugkerend klimaatfenomeen. Klimaatverandering is de langdurige verandering van het klimaatsysteem, grotendeels veroorzaakt door menselijke uitstoot van broeikasgassen. Ze kunnen elkaar wel versterken in hun gevolgen.

Voor de koffiesector betekent dat een belangrijke uitdaging: hoe zorgen we ervoor dat er ook in de toekomst goede koffie geproduceerd kan worden?

Wat merk jij daarvan in je koffie?

Misschien niet direct iets. Je proeft niet letterlijk “El Niño” in een koffie. De smaak van koffie wordt bepaald door een combinatie van factoren. Maar één ding hebben we niet in de hand: het weer.

Het klimaat vormt de omstandigheden waarin al die andere factoren samenkomen. Als de rijping anders verloopt, kan de samenstelling van een oogst veranderen. En als de omstandigheden tijdens het drogen moeilijker zijn, kan dat gevolgen hebben voor de kwaliteit van de uiteindelijke koffie.

Achter iedere cappuccino zit een plant die lang heeft gegroeid. Een producent die afhankelijk is van regen en zon en een hele keten die ervoor zorgt dat die koffie uiteindelijk bij jou terechtkomt.El Niño laat zien hoe verbonden dit hele systeem is. Een verandering in de temperatuur van de Stille Oceaan kan invloed hebben op weerpatronen. Die weerpatronen kunnen invloed hebben op een koffieplant. De koffieplant beïnvloedt de oogst. En de oogst bepaalt uiteindelijk mede wat voor koffie er in jouw kopje koffie terechtkomt.

Koffie is dus niet alleen een product van een plek. Het is ook een product van een moment, en dat moment wordt sterk bepaald door het klimaat.