De taxonomie van koffie

Koffie is voor velen niet zomaar een drankje, het is een moment van rust, een ochtendritueel of zelfs een klein avontuur in een kopje. Maar achter die heerlijke koffie zit een hele wereld van soorten, smaken en herkomsten. Dat is waar de taxonomie van koffie om de hoek komt kijken. Door te begrijpen hoe koffie wordt geclassificeerd, ontdek je niet alleen wat je drinkt, maar leer je ook welke koffie echt bij jouw smaak past.

De taxonomie van koffie in het kort:

Wat is de taxonomie van koffie?

Taxonomie klinkt misschien ingewikkeld, maar eigenlijk betekent het ‘gewoon’ het indelen en classificeren van dingen. In de biologie zijn die ‘dingen’ levende organismen die op basis van gemeenschappelijke kenmerken worden ingedeeld en onderscheiden in groepen en rangen. Bij koffie helpt taxonomie ons te begrijpen welke soorten koffiebonen er bestaan, waar ze vandaan komen en welke smaken en aroma’s ze hebben. De koffieplant is onderdeel van het geslacht houtachtige planten Coffea en behoort tot het rijk van de planten. Boven en onder de rang ‘rijk’ zitten nog een aantal rangen, maar om het niet te ingewikkeld te maken, benoemen we deze niet allemaal en gaan we door met de soorten.

Wereldwijd zijn er op dit moment twee koffiesoorten commercieel het belangrijkst: Coffea Arabica en Coffea Canephora, maar er zijn in totaal wel meer dan 100 soorten van het Coffea geslacht.

Arabica vs. Robusta: de hoofdgroepen

Arabica
Arabica-bonen hebben een complex smaakprofiel. Ze zijn zacht, mild en vaak lichtzoet. Ze groeien voornamelijk op hogere hoogtes en hebben een delicate smaak die veel koffieliefhebbers waarderen.

Kenmerken Arabica:

• Mild en aromatisch
• Lager cafeïnegehalte
• Fruitige, bloemige en soms chocolade, kruid- en nootachtige tonen

Canephora
Robusta-bonen zijn krachtiger, bitterder en bevatten bijna twee keer zoveel cafeïne als Arabica. Ze groeien op lagere hoogtes en zijn iets makkelijker te verbouwen doordat ze goed bestand zijn tegen ziektes vanwege het hoge cafeïnegehalte in de plant. Dit maakt ze populair voor blends. Robusta koffiebonen hadden lang een negatieve connotatie; de term werd gebruikt als soort, net als Arabica. Maar Robusta is eigenlijk een subsoort. De ‘hoofdsoort’ heet Canephora, een term zonder negatieve lading die mogelijkheden met zich meebrengt voor dit ondergeschoven kindje onder de koffiesoorten. Ook naar Robusta wordt tegenwoordig met een nieuwe blik gekeken. Met een beetje tijd en aandacht kan deze koffieboon namelijk heel verrassend zijn en niet alleen maar bitter. Koffieprofessional en auteur Mikołaj Pociecha schreef er alles over in zijn boek Rethinking Robusta.

Kenmerken Canephora:

• Sterker en bitterder
• Hoog cafeïnegehalte
• Aardse en nootachtige smaken

Variëteiten en oorsprong: de taxonomie verder uitgelegd

Binnen een soort wordt verder onderscheid gemaakt in variëteiten en cultivars. Binnen Arabica en Robusta bestaan veel variëteiten en cultivars die allemaal hun unieke smaakprofiel hebben. Het verschil tussen een variëteit en een cultivar is dat een variëteit een natuurlijke ondersoort is. Cultivars zijn door mensen gekweekte ondersoorten. Daarnaast bestaan er ook nog hybride koffieplanten. Deze zijn het product van kruisingen tussen soorten of subsoorten. Deze kunnen natuurlijk ontstaan, maar ook gekweekt worden.

Arabica-variëteiten

Voorbeelden van Arabica-variëteiten zijn Bourbon, Typica en Caturra, waarvan de laatste een natuurlijke mutatie van Bourbon is. Een voorbeeld van een Arabica-cultivar is Geisha (Gesha), een van de duurste en meest bijzondere koffieboon ter wereld afkomstig uit Panama. Wat deze koffiesoort speciaal maakt, is de langzame rijping van de bessen wat zorgt voor complexe smaken. Naast Geisha vind je in Panama ook een hybride arabica-boon, namelijk Catuai, een kruising van Bourbon en Typica. Koffie uit Panama wordt sowieso gekenmerkt door innovativiteit in het verwerkingsproces. Dit uit zich onder andere in experimentele fermentaties zoals carbonic maceration. Onze eigen LeRine koffiebonen zijn een blend van alle verschillende genoemde variëteiten. 

Canephora-variëteiten

De twee meest bekende variëteiten van de Coffea Canephora zijn Robusta en Nganda. Canephora groeit voornamelijk in het Sub-Sahara; Afrika ten Zuiden van de evenaar. Een soort met een lagere rang is Icatu, een bijzondere hybride; hij is namelijk ontstaan uit het kruisen van een Arabica en Canephora-koffieplant. Van Canephora zijn een stuk minder variëteiten en cultivars bekend. Wellicht verandert dit ook nu deze koffiebonensoort meer aandacht krijgt.

Hoe gebruik je de taxonomie van koffie in de praktijk?

De taxonomie van koffie is niet alleen leuk om te weten, maar helpt je ook bij het maken van keuzes:

• Wil je een zachte, fruitige koffie? Ga dan bijvoorbeeld voor een Arabica uit Ethiopië of Colombia.
• Liever een krachtige espresso met een volle body? Canephora uit Vietnam of Indonesië kan verrassend lekker zijn.
• Experimenteer met variëteiten: probeer eens een Geisha, Bourbon of Typica om te ontdekken wat je écht lekker vindt.
• Door te weten welke bonen bij jouw smaak passen, haal je het meeste uit elke kop koffie, en geniet je nog meer van dat momentje voor jezelf.

De taxonomie van koffie geeft richting

De taxonomie van koffie geeft structuur aan de wereld van bonen, herkomst en smaken. Door te begrijpen welke soorten koffie bestaan en wat hun kenmerken zijn, kun je beter kiezen en meer genieten van je kopje koffie. Of je nu houdt van een zachte Arabica of een krachtige Canephora: de wereld van koffie heeft voor iedereen iets te bieden.