Koffie uit El Salvador

El Salvador is misschien niet het eerste land waar je aan denkt bij koffie, maar vergis je niet: dit kleine land in Midden-Amerika heeft een grote naam binnen de koffiewereld. En wist je dat twee bekende koffievariëteiten, Pacas en Pacamara, hun oorsprong vinden in El Salvador? We nemen je mee in ‘Koffie uit El Salvador’!

Koffie uit El Salvador in het kort

Een stukje aardrijkskunde…

El Salvador is het kleinste land van Midden-Amerika en ligt aan de Grote Oceaan, tussen Guatemala en Honduras. Klein betekent hier trouwens niet dat er weinig te ontdekken valt! Het landschap bestaat voor een groot deel uit bergen en vulkanen. En, zoals je ondertussen misschien weet, is het juist die vulkanische omgeving die het land zo geschikt maakt voor koffieteelt. 

De meeste koffie wordt verbouwd in de hoger gelegen gebieden, vaak tussen de 800 en 1.800 meter boven zeeniveau. Door de hoogte en de relatief koele nachten rijpen de koffiebessen langzaam. Hierdoor krijgen ze de tijd om suikers en aroma’s te ontwikkelen.

Ook de manier waarop koffie wordt verbouwd is bijzonder. Op veel plantages groeien de koffieplanten onder de schaduw van grotere bomen. Dit helpt om de temperatuur stabiel te houden, maar beschermt ook de bodem en draagt bij aan de biodiversiteit. Bovendien worden koffieplantages regelmatig gecombineerd met andere vormen van landbouw. Shade-grown coffee dus, een onderwerp dat we (samen met een expert) verder uitlichten in ons specialty coffee magazine de Cafe Courant (no. 004).

Een stukje geschiedenis…

Koffie werd rond het midden van de 18e eeuw geïntroduceerd in El Salvador. De eerste koffieplanten waren van de variëteit Typica, een Arabica-variëteit die vanuit andere delen van Midden-Amerika en de rest van de wereld werd verspreid.

Pas in de 19e eeuw begon koffie echt een belangrijke rol te spelen. De eerste commerciële export vond plaats rond 1855, waarna het al snel uitgroeide tot het belangrijkste exportproduct. De koffiesector bracht veel economische groei, maar had ook een keerzijde. Grote koffieplantages kwamen steeds meer in handen van een kleine groep rijke families. Hierdoor ontstonden grote verschillen tussen arm en rijk en veranderde de landbouwstructuur van het land flink.

Ook de burgeroorlog, die duurde van 1980 tot 1992, had grote gevolgen voor de koffieteelt. Veel plantages lagen in gebieden waar gevochten werd en sommige boeren moesten hun land verlaten. De productie liep terug en ook daarna kreeg de sector te maken met lage koffieprijzen en ziektes zoals koffieroest.

Toch bleef de koffietraditie bestaan. De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor kwaliteit, duurzaamheid en specialty coffee. Producenten experimenteren met verschillende variëteiten en verwerkingsmethodes om hun koffie nog beter op de internationale markt te zetten. Een belangrijke rol hierin speelt de Instituto Salvadoreño del Café (ISC), een organisatie die zich onder andere bezighoudt met de ontwikkeling en promotie van de koffiesector.

Koffieregio’s El Salvador

El Salvador heeft zes officiële koffieregio’s. Deze zijn allemaal vernoemd naar bergketens of vulkanische gebieden. Iedere regio heeft zijn eigen klimaat en omstandigheden. 

Apaneca-Ilamatepec

Dit is het bekendste en grootste koffiegebied van El Salvador. De regio ligt in het westen van het land, rondom de vulkanische bergketen Apaneca-Ilamatepec. Ook de bekende Santa Ana-vulkaan ligt in dit gebied. De koffieplantages liggen op verschillende hoogtes en profiteren van de vruchtbare vulkanische grond. Vooral Bourbon en Pacas worden hier veel verbouwd. 

El Bálsamo-Quezaltepec

Deze regio ligt in het centrale deel van El Salvador, in de omgeving van de hoofdstad San Salvador en de vulkanische bergketens richting de kust. Ook hier wordt veel koffie verbouwd op vulkanische hellingen. De hoogteverschillen zorgen voor verschillende microklimaten, waardoor er behoorlijk wat variatie in de koffie ontstaat. 

Alotepec-Metapán

In het noordwesten van El Salvador ligt Alotepec-Metapán. Dit is een wat kleinere koffieregio, maar zeker eentje om in de gaten te houden. De plantages liggen relatief hoog, waardoor de koffiebessen langzaam kunnen rijpen. De combinatie van hoogte, vruchtbare grond en een koeler klimaat zorgt voor de juiste omstandigheden voor specialty coffee.

Naast Bourbon en Pacas wordt hier ook Pacamara verbouwd. De koffies kunnen een uitgesproken karakter hebben, met frisse fruitige en soms bloemige tonen.

Chichontepec

Chichontepec ligt rondom de San Vicente-vulkaan, ook wel bekend als de vulkaan van Chichontepec. Dit gebied ligt in het centrale deel van het land. De koffieplantages liggen verspreid over de vulkanische hellingen. De vruchtbare bodem en verschillende hoogtes zorgen voor goede omstandigheden voor Arabica.

Cacahuatique

Helemaal in het oosten, in de omgeving van Morazán en San Miguel, ligt de koffieregio Cacahuatique. Dit gebied is internationaal misschien wat minder bekend dan bijvoorbeeld Apaneca-Ilamatepec, maar heeft zeker een eigen karakter. De koffie groeit hier op heuvelachtige terreinen met vruchtbare bodems en verschillende microklimaten.

Tecapa-Chinameca

Ook in het oosten van El Salvador wordt veel koffie verbouwd. Een belangrijk gebied is Tecapa-Chinameca, waar de koffieteelt zich rondom verschillende vulkanische berggebieden bevindt.

De regio staat onder andere bekend om de omgeving van Berlín en Santiago de María. Door de hoogteverschillen en het lokale klimaat ontstaan er verschillende smaakprofielen. Ook hier zie je steeds meer aandacht voor bijzondere variëteiten en experimentele verwerkingsmethodes.

Koffie uit El Salvador

Wat El Salvador extra bijzonder maakt, zijn de koffievariëteiten die hier zijn ontstaan. Twee namen die je regelmatig tegenkomt binnen de specialty coffee wereld zijn Pacas en Pacamara.

• Pacas: een natuurlijke mutatie van de Bourbon-variëteit en werd in de jaren 40 ontdekt op een koffieplantage in El Salvador. De plant groeit wat compacter dan veel andere koffieplanten. Dat is handig voor boeren, omdat er relatief veel planten op een kleiner oppervlak kunnen groeien.
• Pacamara: misschien wel de bekendste koffievariëteit uit El Salvador. Deze variëteit is ontstaan uit een kruising tussen Pacas en Maragogipe. We leggen je er alles over uit in deze blog. 

Hoe wordt de koffie verwerkt?

De meeste koffie uit El Salvador wordt traditioneel washed verwerkt. Hierbij worden de koffiebessen eerst ontpulpt, waarna de bonen worden gefermenteerd en gewassen om het resterende vruchtvlees en slijm te verwijderen. Daarna worden ze gedroogd.

Maar er gebeurt steeds meer! Vooral producenten die zich richten op specialty coffee experimenteren met andere verwerkingsmethodes. Ook de honey methode wordt steeds populairder. Hierbij wordt een deel van het vruchtvlees en de plakkerige laag rondom de boon tijdens het drogen behouden. Dit kan zorgen voor extra zoetheid en een vollere smaak.

Juist door deze verschillende verwerkingsmethodes kun je behoorlijk uiteenlopende koffies uit El Salvador tegenkomen!

Koffiecultuur in El Salvador

Koffie is in El Salvador veel meer dan alleen een belangrijk exportproduct. Het hoort bij het dagelijks leven en heeft een grote rol gespeeld in de geschiedenis en economie van het land. Toch is er een opvallend verschil tussen de koffie die wordt geproduceerd en de koffie die veel inwoners zelf drinken. Een groot deel van de hoogwaardige koffie wordt geëxporteerd naar landen in Europa, Noord-Amerika en Azië. Binnen El Salvador zelf is oploskoffie nog altijd populair, vooral vanwege de lage prijs en het gemak.

Ook het koffietoerisme groeit. Steeds meer bezoekers trekken naar de groene berggebieden om koffieplantages te bezoeken, meer te leren over het productieproces en natuurlijk een vers kopje koffie te proeven.

En dat begrijpen we helemaal. Want waar kun je koffie beter ontdekken dan op de plek waar de bonen groeien?