Wat doet cafeïne met je lichaam en wat gebeurt er als je stopt?

Voor veel mensen begint de dag met koffie. Niet alleen vanwege de smaak, maar ook vanwege het bekende effect van cafeïne: een oppepper. Cafeïne is namelijk niet alleen een smaakcomponent van koffie, maar ook de meest gebruikte psychoactieve stof ter wereld. Het beïnvloedt je hersenen, je hartslag, je hormonen en zelfs je slaap. Maar wat doet cafeïne nou precies in je lichaam? En wat gebeurt er als je ineens stopt met koffie?

Wat doet cafeïne in het kort:

Wat doet cafeïne in je lichaam?

Cafeïne is een natuurlijke stof die voorkomt in koffiebonen, theebladeren en cacaobonen. Het behoort tot de groep methylxanthines, dit zijn stoffen die het centrale zenuwstelsel stimuleren. Hierdoor voel je je alerter en minder moe. Het belangrijkste mechanisme achter dit effect heeft te maken met een stofje in je lichaam: adenosine. Adenosine bouwt zich gedurende de dag op in je hersenen en zorgt ervoor dat je slaperig wordt. Cafeïne lijkt qua structuur sterk op adenosine en kan zich aan dezelfde receptoren binden. Receptoren zijn als het ware ontvangstations. Als het bijbehorende signaalmolecuul hieraan bindt, wordt er een proces in werking gezet – in het geval van adenosine is dat slaapbevordering. Maar er is een belangrijk verschil tussen adenosine en cafeïne: cafeïne blokkeert de receptoren. Daardoor krijgt je brein tijdelijk minder signalen dat je moe bent. Het resultaat: je voelt je wakkerder en alerter. Daarnaast kan cafeïne ook andere effecten hebben in het lichaam, zoals:

• een verhoogde hartslag/bloeddruk
• meer adrenaline in het bloed
• verbeterde alertheid en concentratie

Dat is ook de reden waarom cafeïne vaak wordt gebruikt om prestaties en concentratie tijdelijk te verbeteren.

Hoe lang blijft koffie in je lichaam?

Veel mensen vragen zich af: hoe lang blijft koffie in je lichaam? Het antwoord hangt af van verschillende factoren zoals leeftijd en je genen. Gemiddeld duurt het ongeveer 4 tot 6 uur voordat de helft van de cafeïne uit je lichaam is afgebroken. Dit noemen we de halfwaardetijd. Dat betekent dat cafeïne soms nog tot wel 8 tot 10 uur effect kan hebben. Daarom kan een kop koffie in de late middag bij sommige mensen nog invloed hebben op de slaap. Ook genen spelen een rol. Sommige mensen breken cafeïne sneller af dan anderen. Daardoor kan dezelfde hoeveelheid koffie bij de één nauwelijks effect hebben, terwijl een ander er uren wakker van ligt.

Kun je afkickverschijnselen van cafeïne krijgen?

Hoewel cafeïne algemeen als veilig wordt beschouwd, kan je lichaam wel gewend raken aan regelmatige inname van cafeïne. Wanneer iemand ineens stopt met koffie drinken, kunnen er afkickverschijnselen van cafeïne optreden. Dit wordt in de medische literatuur cafeïneonttrekking genoemd en is zelfs opgenomen in de DSM-5, het handboek voor psychiatrische stoornissen. De meest voorkomende ontwenningsverschijnselen van koffie zijn:

• hoofdpijn
• vermoeidheid
• concentratieproblemen
• prikkelbaarheid
• een “wattig” gevoel in je hoofd

Onderzoek laat zien dat deze klachten meestal 12 tot 24 uur na het stoppen met cafeïne beginnen. Na ongeveer 24-28 uur bereiken de ontwenningsverschijnselen van koffie een piek en de gehele ontwenningsperiode houdt over het algemeen van 2 tot 9 dagen aan. Niet iedereen ervaart deze symptomen even sterk. De kans erop neemt toe wanneer iemand dagelijks grote hoeveelheden cafeïne gebruikt.

Waarom krijg je ontwenningsverschijnselen van koffie?

De verklaring van de afkickverschijnselen van koffie ligt weer bij adenosine. Wanneer je regelmatig cafeïne drinkt, past je brein zich aan. Het maakt bijvoorbeeld meer adenosinereceptoren aan om het blokkerende effect van cafeïne te compenseren. Als je dan ineens stopt met cafeïne, zijn al die extra receptoren ineens weer beschikbaar voor adenosine. Daardoor krijg je tijdelijk sterkere signalen van vermoeidheid en hoofdpijn. Het goede nieuws is dat deze effecten tijdelijk zijn. Je hersenen passen zich meestal binnen een paar dagen weer aan.

Hoeveel cafeïne is eigenlijk normaal?

Voor de meeste gezonde, niet-zwangere volwassenen geldt dat een dagelijkse cafeïne-inname tot ongeveer 400 mg per dag als veilig wordt beschouwd. Maar welke koffie bevat de meeste cafeïne? Binnen deze hoeveelheid cafeïne kun je ongeveer 3 tot 4 koppen filterkoffie of 4 tot 5 espresso’s drinken. Bij grotere hoeveelheden kunnen bij sommige mensen klachten optreden zoals slapeloosheid of hartkloppingen. Dat is een van de redenen waarom mensen cafeïnevrije koffie drinken. In thee en frisdranken zoals cola en zelfs in chocola zit ook cafeïne. Je kunt dus ongemerkt best wat cafeïne binnenkrijgen op een dag.

Genieten met mate

Cafeïne is een stof die een duidelijke invloed heeft op je lichaam. Het blokkeert een gevoel van vermoeidheid, verhoogt alertheid en kan tijdelijk je concentratie verbeteren. Tegelijkertijd kan je lichaam wennen aan regelmatige cafeïne-inname, waardoor ontwenningsverschijnselen van koffie kunnen optreden wanneer je ineens stopt. En vraag je je af hoe lang cafeïne in je lichaam blijft? Houd er rekening mee dat het effect uren kan aanhouden, soms langer dan je denkt. Maar uiteindelijk geldt voor koffie hetzelfde als voor veel andere dingen: geniet met mate!