De geschiedenis van latte art-wedstrijden

We hebben het er natuurlijk heel vaak over: latte art. De kunst om de mooiste ontwerpen en patronen in de crema van een espresso te schenken. En als je het ons vraagt, is het een van de meest herkenbare symbolen van koffiecultuur wereldwijd. Zó herkenbaar zelfs, dat er talloze wedstrijden aan gewijd zijn, van lokale throwdowns tot nationale kampioenschappen en wereldtitels. Maar hoe zijn we eigenlijk zo hooked geraakt aan latte art? Tijd om in de geschiedenis van latte art-wedstrijden te duiken.

Foto: Connor Houtman

Latte-art geschiedenis in het kort:

Terug naar de oorsprong

Om de geschiedenis van latte art wedstrijden te begrijpen, moeten we terug naar de basis. En dan komen we uit bij het stoompijpje, essentieel voor het opschuimen van melk. In 1901 patenteerde Luigi Bezzera een espressomachine die werkte op stoomdruk. Dit stoompijpje was de technische basis voor het opschuimen van melk. Toch duurde het nog tientallen jaren voordat latte art echt tot leven kwam. Het verhaal gaat dat in de jaren ’80 barista David Schomer in Seattle begon met het schenken van patronen. Zijn Noord-Italiaanse manager herkende het als iets uit zijn jeugd, daar noemden ze dit een rosetta. And so it was born…

World Latte Art Championship

Naarmate de populariteit van latte art groeide in de jaren ‘90, begonnen barista’s zich meer te verdiepen in technieken als free pour (het schenken van patronen zonder hulpmiddelen) en etching (waarbij met een tool lijnen worden getrokken in het schuim). In eerste instantie gebeurde dit vooral lokaal: barista’s inspireerden elkaar in cafés, trainingen en op koffiefestivals. Toch duurde het even voordat dit enthousiasme werd omgezet in echte wedstrijden.

Het was pas in 2005 dat er een officieel wereldkampioenschap latte art werd georganiseerd. De eerste editie van de World Latte Art Championship (WLAC) vond plaats in Oslo, onder de vleugel van World Coffee Events (WCE). Het voornaamste doel was latte art erkennen als serieus vakmanschap, en een internationaal podium bieden aan barista’s die meer doen dan alleen koffie zetten, maar echt iets creëren!

Een wereldwijd podium

Vanaf het moment dat WLAC op de kaart stond, volgden nationale competities snel. Barista’s uit landen als Nederland, Australië, Korea, Italië en Japan begonnen zich te kwalificeren voor de wereldkampioenschappen. Doordat latte art ineens een competitief spelletje werd, ontstonden er steeds ingewikkeldere figuren, zoals een  zwaan of een double rosetta. Ondertussen, in de periode tussen 2005 en 2015, groeide niet alleen de competitiviteit, maar ontstond ook een steeds sterker communitygevoel. Dankzij platforms als Instagram en YouTube werd latte art (en ook tutorials) wereldwijd gedeeld en techniek steeds belangrijker: de perfecte contrasten, symmetrie en replicatie van ontwerpen bepaalden het niveau van de top.

Latte art throwdowns

Rond 2015 ontstond er een ander soort wedstrijdcultuur: minder formeel, meer fun. Naast gestructureerde jurering en vaste routines, werden er steeds meer latte art-throwdowns en -battles georganiseerd. Hierbij gaan barista’s head-to-head in snelle rondes, vaak onder begeleiding van muziek, drankjes en een enthousiast publiek. Bekende voorbeelden zijn de Thursday Night Throwdowns (TNT’s) en evenementen binnen The Barista League, maar ook café’s kunnen er een organiseren. In Nederland zie je dit bijvoorbeeld terug in de District Throwdowns of latte art throwdowns gesponsord door melkmerken zoals Oatly en ROA.

Deze battles zijn laagdrempeliger, en vaak toegankelijker voor nieuwe barista’s. De focus ligt op creativiteit en snelheid, en minder op de officiële regeltjes.

Thuisbarista’s

Toen de wereld in 2020 op slot ging vanwege COVID-19, leken latte art competities stil te vallen. Maar niets bleek minder waar: barista’s vonden nieuwe manieren om elkaar uit te dagen. Virtuele wedstrijden via Instagram en TikTok zorgden voor allerlei nieuwe ideeën. Denk aan de Latte Art Challenge waarbij thuisbarista’s en professionals video’s instuurden van hun beste pours. Het communitygevoel was al sterk, maar door de volledige online shift misschien wel sterker dan ooit.

Het podium van nu

Sinds 2022 zijn de internationale competities weer op volle kracht. Barista’s uit meer dan 40 landen doen jaarlijks mee aan het WLAC. Maar ook aan nog een heleboel andere competities. Er is steeds meer aandacht voor diversiteit binnen de deelnemers, niet alleen qua gender en afkomst, maar ook in stijl. Zo zien we de opkomst van 3D latte art (denk aan schuimfiguren die boven de rand van het kopje uitsteken), of zelfs melk gekleurd met natuurlijke ingrediënten. Hoewel sommigen dit too much vinden, geeft het aan hoe creatief en expressief latte art als discipline is geworden. Wat begon als een eenvoudige rosetta, is uitgegroeid tot een wereldwijd podium waar kunst, techniek en community samenkomen.

Benieuwd wie er achter al die indrukwekkende latte art zit? In de nieuwste Café Courant spreken we de échte professionals van nu: barista’s die dagelijks bezig zijn met smaak, techniek en beleving. Maartje en Bram delen hun verhaal in Courant No. 002, maar we drinken ook koffie met o.a. Luca, Romy, Tristan, Indra en Jessica. Hun verhaal vind je online op onze website!